Phẫu thuật tạo hình môi – góc mép và sửa biến dạng môi trong sẹo khe hở môi: những điều cần biết

Bài giải thích hai nhóm phẫu thuật vùng môi: tạo hình góc mép (nâng khóe miệng trễ, sửa góc miệng biến dạng do sẹo) và tạo hình biến dạng môi còn lại sau mổ khe hở môi một bên hoặc hai bên. Gồm ai có thể phù hợp, các bước phẫu thuật, hồi phục, những nguy cơ đã được nghiên cứu và dấu hiệu cần báo bác sĩ.

Duyệt chuyên mônThS.BSCKII Phạm Văn ĐôngCập nhật 20 tháng 11, 20269 phút đọc3 nguồn khoa học
Mục lục bài viết
  1. Phẫu thuật tạo hình môi – góc mép là gì?
  2. Vì sao khóe miệng trễ xuống?
  3. Ai có thể phù hợp?
  4. Sẹo khe hở môi: vì sao nhiều người cần mổ sửa?
  5. Phẫu thuật diễn ra như thế nào?
  6. Hồi phục theo mốc thời gian
  7. Những nguy cơ đã được nghiên cứu
  8. Chuẩn bị trước phẫu thuật
  9. Sau phẫu thuật: những dấu hiệu cần báo ngay cho bác sĩ điều trị
  10. Câu hỏi thường gặp
  11. Điều quan trọng nhất

Phẫu thuật tạo hình môi – góc mép là gì?

Theo danh mục kỹ thuật của Bộ Y tế (Thông tư 23/2024/TT-BYT), bài này gộp hai nhóm phẫu thuật vùng môi có mục tiêu chung là trả lại hình dáng và sự cân đối cho miệng:

  • Phẫu thuật tạo hình môi – góc mép: chỉnh lại vùng khóe miệng (góc mép). Hay gặp nhất là khóe miệng trễ xuống theo tuổi, làm gương mặt trông buồn, mệt dù đang bình thường – dân gian hay gọi là làm "môi cười" (nâng khóe miệng). Nhóm này cũng gồm sửa góc miệng bị kéo lệch, co hẹp do sẹo bỏng, sẹo chấn thương.
  • Phẫu thuật tạo hình biến dạng môi trong sẹo khe hở môi (một bên hoặc hai bên): sửa những biến dạng còn lại ở người đã mổ khe hở môi bẩm sinh từ nhỏ – sẹo lệch, viền môi không liền nét, môi đỏ bị khuyết, môi ngắn hoặc căng.

Cần hiểu đúng: đây là phẫu thuật tạo hình có đường rạch trên da, nên đổi lại hình dáng cải thiện là một vết sẹo mảnh. Quyết định làm hay không là cân nhắc giữa lợi ích và vết sẹo đó.

Cơ hạ góc miệng (tô đỏ) bám từ xương hàm dưới lên khóe miệng; khi cơ này co mạnh và da vùng quanh miệng chùng theo tuổi, khóe miệng trễ xuống (đã thêm chú thích tiếng Việt). Hình: Anatomography, CC BY-SA 2.1 JP
Cơ hạ góc miệng (tô đỏ) bám từ xương hàm dưới lên khóe miệng; khi cơ này co mạnh và da vùng quanh miệng chùng theo tuổi, khóe miệng trễ xuống (đã thêm chú thích tiếng Việt). Hình: Anatomography, CC BY-SA 2.1 JP

Vì sao khóe miệng trễ xuống?

Theo tuổi, da và mô mềm quanh miệng mỏng và chùng dần; phần môi đỏ phía ngoài của môi trên "mất" dần khi đến gần khóe miệng, góc mép sa xuống và có thể nối tiếp thành nếp từ khóe miệng xuống cằm (rãnh "marionette") (Nahai 2020, tr. 893). Cơ hạ góc miệng hoạt động mạnh cũng kéo khóe miệng xuống. Weston và cộng sự (2009) nhấn mạnh vùng miệng già đi cùng gương mặt nhưng thường bị bỏ quên khi trẻ hóa mặt.

Ai có thể phù hợp?

Chỉ định dựa trên thăm khám trực tiếp. Bác sĩ thường cân nhắc khi:

  • Khóe miệng trễ rõ, gương mặt trông buồn khi nghỉ, người bệnh chấp nhận một vết sẹo mảnh quanh môi.
  • Góc miệng lệch, co kéo, hẹp do sẹo bỏng, sẹo chấn thương, sau mổ u vùng môi.
  • Người đã mổ khe hở môi còn: sẹo lệch hoặc phì đại, viền môi bị "bậc thang", khuyết môi đỏ (khía môi), môi trên ngắn, căng hoặc lệch, cơ vòng môi không liền làm môi phồng khi cử động.
  • Sức khỏe ổn định, kỳ vọng thực tế.

Cần khám kỹ hoặc chưa phù hợp khi: đang viêm nhiễm, mụn rộp vùng môi; sẹo lồi nặng; bệnh toàn thân chưa kiểm soát; người chỉ mong thay đổi rất nhỏ nhưng không chấp nhận sẹo – khi đó có thể bàn các lựa chọn không phẫu thuật (như tiêm thuốc làm giãn cơ hạ góc miệng), với giới hạn và thời gian tác dụng riêng.

Sẹo khe hở môi: vì sao nhiều người cần mổ sửa?

Khe hở môi thường được khâu từ những tháng đầu đời. Khi trẻ lớn lên, môi, mũi và xương hàm phát triển, sẹo và cơ có thể kéo lệch. Tổng quan hệ thống của Sitzman và cộng sự (2016) trên 45 nghiên cứu cho thấy tỷ lệ phải mổ sửa sau khâu khe hở môi một bên dao động rất rộng – từ không ca nào đến toàn bộ số ca giữa các nghiên cứu – khác nhau quá nhiều nên chưa thể tính ra con số trung bình. Nghĩa là mổ sửa môi sau khe hở môi là điều thường gặp, không phải "thất bại" của lần mổ đầu.

Khe hở môi một bên và hai bên, có hoặc không kèm khe hở vòm miệng – mức độ khe hở ban đầu ảnh hưởng tới biến dạng còn lại sau này (đã dịch chú thích sang tiếng Việt). Hình: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0
Khe hở môi một bên và hai bên, có hoặc không kèm khe hở vòm miệng – mức độ khe hở ban đầu ảnh hưởng tới biến dạng còn lại sau này (đã dịch chú thích sang tiếng Việt). Hình: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0

Phẫu thuật diễn ra như thế nào?

Trước phẫu thuật

  • Khám môi, khóe miệng, răng, khớp cắn; chụp ảnh thẳng, nghiêng, khi cười và khi nói.
  • Với sẹo khe hở môi: đánh giá cả mũi, cung răng, xương hàm; biến dạng mũi đi kèm thường được tính trong cùng kế hoạch điều trị.
  • Hỏi tiền sử sẹo lồi, mụn rộp môi, thuốc đang dùng; xét nghiệm theo chỉ định; giải thích nguy cơ và ký giấy đồng ý.

Trong phẫu thuật – tạo hình góc mép

  1. Vẽ thiết kế: đánh dấu phần da cần lấy ở ngay trên viền môi trên, từ khóe miệng vào trong. Theo sách The Art of Aesthetic Surgery (Nahai 2020, tr. 894), đường sẹo không nên kéo vào trong quá gờ nhân trung, và kiểu sẹo kéo ngang ra ngoài khóe miệng gần như đã bị bỏ vì khi xấu rất khó sửa.
  2. Vô cảm: thường gây tê tại chỗ.
  3. Cắt bỏ dải da: lấy dải da hình lưỡi liềm sát viền môi để kéo phần môi đỏ và khóe miệng lên vị trí mới; với góc miệng co hẹp do sẹo, bác sĩ cắt sẹo và dùng vạt niêm mạc hoặc da lân cận để tạo lại góc mép.
  4. Khâu đóng: khâu nhiều lớp, mũi khâu nhỏ. Thiết kế thường "hơi quá" một chút vì mô sẽ giãn nhẹ sau mổ (Nahai 2020, tr. 894).

Trong phẫu thuật – sửa biến dạng môi sau khe hở môi

Sarrami và cộng sự (2021) mô tả cách xử trí tùy mức độ biến dạng:

  1. Biến dạng nhẹ ở bề mặt: có thể cải thiện bằng biện pháp ít xâm lấn (thuốc bôi, tiêm, laser).
  2. Sẹo xấu, viền môi lệch nhẹ: cắt sẹo (thường theo hình thoi), dùng vạt da tại chỗ để chỉnh lại viền môi, bù phần môi đỏ bị khuyết.
  3. Cơ vòng môi không liền: phải tách hẳn lớp cơ ra và khâu nối lại cho liên tục.
  4. Biến dạng nặng: mổ lại toàn bộ môi – mở lại khe hở cũ rồi tạo hình như lần mổ đầu.

Gây tê tại chỗ hay gây mê tùy độ tuổi và mức độ phẫu thuật.

Khe hở môi bẩm sinh và môi sau khi được khâu – đường sẹo dọc môi trên là nơi sau này có thể lệch, co kéo khi trẻ lớn, cần đánh giá để sửa (đã dịch chú thích sang tiếng Việt). Hình: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0
Khe hở môi bẩm sinh và môi sau khi được khâu – đường sẹo dọc môi trên là nơi sau này có thể lệch, co kéo khi trẻ lớn, cần đánh giá để sửa (đã dịch chú thích sang tiếng Việt). Hình: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0
Bác sĩ Phạm Văn Đông và ê-kíp trong phòng mổ – ảnh minh họa, không phải ca tạo hình môi cụ thể. Ảnh: bác sĩ Phạm Văn Đông
Bác sĩ Phạm Văn Đông và ê-kíp trong phòng mổ – ảnh minh họa, không phải ca tạo hình môi cụ thể. Ảnh: bác sĩ Phạm Văn Đông

Ngay sau phẫu thuật

  • Môi sưng, căng, có thể bầm nhẹ; chườm lạnh, nằm kê đầu cao.
  • Giữ vết khâu sạch, thoa thuốc mỡ theo hướng dẫn; ăn mềm, há miệng vừa phải.

Hồi phục theo mốc thời gian

  • Tuần đầu: sưng nhiều nhất; khóe miệng có thể trông "quá cao", căng – sẽ giãn dần. Cắt chỉ da theo hẹn của bác sĩ.
  • 2–4 tuần: sưng giảm rõ, ăn nói tự nhiên hơn.
  • Vài tháng: sẹo còn đỏ, cứng rồi mềm và mờ dần; đánh giá kết quả cuối thường cần chờ nhiều tháng.

Những nguy cơ đã được nghiên cứu

Weston và cộng sự (2009) báo cáo hơn 3.000 ca nâng môi, nâng khóe miệng bằng cắt da trực tiếp trong 28 năm, kết quả ổn định và rất ít ca phải sửa sẹo; đổi lại là một vết sẹo mảnh có thể thấy khi nhìn thật gần. Đây là kinh nghiệm của một nhóm tác giả, chưa phải nghiên cứu so sánh. Các nguy cơ có thể gặp:

  • Sẹo nhìn thấy được, sẹo đỏ lâu, sẹo phì đại.
  • Hai bên không cân đối, khóe miệng trễ lại một phần theo thời gian.
  • Viền môi không đều, cử động môi thay đổi tạm thời.
  • Với sẹo khe hở môi: có thể cần mổ nhiều lần, kết quả phụ thuộc mô sẹo và biến dạng mũi, răng hàm đi kèm.
  • Chảy máu, nhiễm trùng (ít gặp).

Chuẩn bị trước phẫu thuật

  • Điều trị ổn định bệnh răng miệng, viêm nhiễm vùng môi; báo bác sĩ nếu hay bị mụn rộp môi.
  • Khai báo đầy đủ thuốc, thực phẩm chức năng; ngừng thuốc ảnh hưởng đông máu theo hướng dẫn – không tự ý ngừng thuốc tim mạch.
  • Ngừng hút thuốc lá theo hướng dẫn vì làm sẹo lành kém.

Sau phẫu thuật: những dấu hiệu cần báo ngay cho bác sĩ điều trị

  • Môi sưng căng tăng nhanh một bên, đau nhiều.
  • Chảy máu không cầm sau khi ép nhẹ bằng gạc sạch 10–15 phút.
  • Sốt, vết khâu nóng đỏ, chảy mủ, bung chỉ.
  • Mép da tím sẫm hoặc trắng bệch.

Câu hỏi thường gặp

Nâng khóe miệng ("môi cười") có để lại sẹo không?

Có. Sẹo nằm sát viền môi trên, gần khóe miệng, thường mờ dần sau nhiều tháng và khó thấy ở khoảng cách nói chuyện, nhưng không biến mất hoàn toàn.

Đã mổ khe hở môi từ nhỏ, người lớn còn sửa được không?

Được. Người trưởng thành vẫn có thể sửa sẹo, viền môi, môi đỏ hoặc cơ vòng môi. Bác sĩ sẽ đánh giá cả mũi, răng và xương hàm để chọn thứ tự can thiệp hợp lý.

Sửa một lần là xong?

Không chắc. Biến dạng nhẹ có thể chỉ cần một lần; biến dạng nặng hoặc kèm biến dạng mũi thường cần nhiều bước.

Có thể làm cùng thu gọn môi hay làm dày môi không?

Có thể, tùy từng trường hợp. Xem thêm phẫu thuật thu gọn môi và làm dày môi bằng ghép mỡ tự thân.

Điều quan trọng nhất

Tạo hình góc mép giúp khóe miệng bớt trễ hoặc sửa góc miệng biến dạng do sẹo; tạo hình biến dạng môi sau khe hở môi giúp viền môi, sẹo và cơ môi liền lạc hơn. Cả hai đều đổi lại bằng một vết sẹo và cần thiết kế cẩn thận. Hãy được thăm khám và tư vấn trực tiếp trước khi quyết định.

Nguồn hình ảnh

Ảnh trong phòng mổ là ảnh của bác sĩ Phạm Văn Đông và ê-kíp (ảnh minh họa, không phải ca tạo hình môi cụ thể). Các hình còn lại lấy từ Wikimedia Commons, là hình minh họa, không phải ảnh người bệnh của bác sĩ Phạm Đông:

Tài liệu tham khảo

  1. Weston GW, Poindexter BD, Sigal RK, Austin HW. (2009). Lifting lips: 28 years of experience using the direct excision approach to rejuvenating the aging mouth. Aesthetic Surgery Journal. DOI: 10.1016/j.asj.2009.01.013
  2. Sarrami SM, Skochdopole AJ, Ferry AM, Buchanan EP, Hollier LH, Dempsey RF. (2021). Revisional Techniques for Secondary Cleft Lip Deformities. Seminars in Plastic Surgery. DOI: 10.1055/s-0041-1728673
  3. Sitzman TJ, Coyne SM, Britto MT. (2016). The Burden of Care for Children With Unilateral Cleft Lip: A Systematic Review of Revision Surgery. The Cleft Palate-Craniofacial Journal. DOI: 10.1597/14-202

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ tại cơ sở y tế.

© 2026 ThS.BSCKII Phạm Văn Đông. Nội dung và hình ảnh thuộc bản quyền tác giả. Trích dẫn vui lòng ghi rõ nguồn drphamdong.com kèm đường dẫn bài gốc; không sao chép toàn bài.

Cùng chuyên mục: Vùng đầu – mặt – cổ