Mục lục bài viết
Nâng mũi bằng vật liệu nhân tạo kết hợp sụn tự thân là gì?
Đây là phẫu thuật làm cao sống mũi bằng một miếng vật liệu nhân tạo (thường là silicone y tế được gọt theo dáng mũi), đồng thời dùng sụn của chính người bệnh để tạo hình và nâng đỡ phần đầu mũi. Theo danh mục kỹ thuật của Bộ Y tế (Thông tư 23/2024/TT-BYT), đây là phẫu thuật nâng mũi bằng vật liệu nhân tạo kết hợp sụn tự thân, khác với phẫu thuật nâng mũi bằng vật liệu nhân tạo đơn thuần (chỉ đặt vật liệu, không dùng sụn).
Vì sao cần kết hợp? Sống mũi có lớp mô mềm tương đối dày, chịu được vật liệu độn; còn da đầu mũi mỏng và luôn chịu lực căng. Nếu vật liệu nhân tạo đè trực tiếp lên da đầu mũi trong thời gian dài, da có thể mỏng dần, đỏ, thậm chí lộ vật liệu. Vì vậy, một nguyên tắc thường được áp dụng là dùng vật liệu nhân tạo cho sống mũi và dùng sụn tự thân cho đầu mũi. Kim (2018) ghi nhận silicone là vật liệu nâng sống mũi được dùng nhiều nhất ở châu Á, với kết quả lâu dài thuận lợi khi phẫu thuật viên tuân thủ các biện pháp phòng ngừa; tỉ lệ biến chứng thay đổi nhiều tùy kinh nghiệm, kỹ thuật và thiết kế miếng độn.
Cần hiểu đúng: các tên gọi quảng cáo khác nhau trên thị trường đều quy về những kỹ thuật trong danh mục trên. Điều quyết định kết quả là đánh giá đúng cấu trúc mũi, chọn vật liệu, nguồn sụn và đường mổ phù hợp – không phải tên gọi.
Ai có thể phù hợp?
Chỉ định dựa trên thăm khám trực tiếp. Một số trường hợp thường được bác sĩ xem xét:
- Sống mũi thấp, muốn nâng cao vừa phải và cải thiện đầu mũi (đầu mũi tròn, thấp, ngắn).
- Da và mô mềm vùng mũi đủ dày, không có sẹo xấu hay viêm nhiễm.
- Đã trưởng thành, cấu trúc mũi ổn định, sức khỏe cho phép phẫu thuật.
- Có kỳ vọng thực tế: dáng mũi hài hòa với khuôn mặt, không phải "càng cao càng đẹp".
Thường chưa phù hợp hoặc cần cân nhắc phương án khác khi: đang viêm xoang, viêm mũi hoặc nhiễm trùng da vùng mặt; da đầu mũi quá mỏng hoặc đã co rút sau nhiều lần mổ; tiền sử nhiễm trùng, lộ vật liệu ở mũi (khi đó sụn tự thân hoàn toàn thường được cân nhắc); bệnh toàn thân chưa kiểm soát.
Phẫu thuật diễn ra như thế nào?

Trước phẫu thuật
- Bác sĩ khám da, sụn và xương mũi, vách ngăn, đường thở; chụp ảnh nhiều góc; trao đổi dáng mũi mong muốn và giới hạn an toàn của mô.
- Chọn nguồn sụn: sụn vách ngăn (lấy qua đường trong mũi), sụn vành tai (lấy ở hốc tai, sẹo nằm khuất), hoặc sụn sườn khi cần nhiều sụn hay sụn chắc để nâng đỡ.
- Xét nghiệm trước mổ, giải thích các nguy cơ, ký giấy đồng ý phẫu thuật.

Trong phẫu thuật: đường mở và đường kín
- Đường mở: rạch một đường nhỏ ngang trụ mũi (phần da giữa hai lỗ mũi) nối với đường rạch trong lỗ mũi, rồi lật da lên để thấy rõ toàn bộ sụn đầu mũi. Thuận lợi khi cần chỉnh đầu mũi nhiều, ghép sụn chính xác; để lại một sẹo nhỏ ở trụ mũi, thường mờ dần theo thời gian.
- Đường kín: toàn bộ đường rạch nằm trong lỗ mũi, không có sẹo bên ngoài; tầm nhìn hạn chế hơn, phù hợp khi mức chỉnh đầu mũi không quá phức tạp.
Phân tích gộp của Abi Zeid Daou và cộng sự (2025) gồm 12 nghiên cứu với 1.067 người bệnh cho thấy hai đường mổ không khác biệt có ý nghĩa về mức hài lòng, chức năng thở, phù nề, bầm tím, thời gian mổ hay tỉ lệ biến chứng. Các tác giả khuyến nghị chọn đường mổ theo nhu cầu của người bệnh và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.
Các bước chính:
- Thiết kế và gây tê/gây mê: đánh dấu sống mũi, đầu mũi; vô cảm bằng gây tê có an thần hoặc gây mê tùy mức độ phẫu thuật và nơi lấy sụn.
- Lấy sụn tự thân: từ vách ngăn, tai hoặc sườn; khâu đóng nơi lấy sụn.
- Bóc tách khoang đặt vật liệu: tạo khoang vừa khít trên sống mũi, đúng lớp mô.
- Gọt và đặt vật liệu nhân tạo: chỉnh chiều cao, độ dài, kiểm tra trục sống mũi thẳng và cân đối.
- Tạo hình đầu mũi bằng sụn: khâu chỉnh sụn cánh mũi, ghép sụn để nâng đỡ và che phủ đầu mũi, tránh để vật liệu nhân tạo tì vào da đầu mũi.
- Khâu đóng và cố định: khâu da, có thể đặt nẹp ngoài và băng cố định trong vài ngày.
Thời gian phẫu thuật phụ thuộc đường mổ, nguồn sụn và mức chỉnh đầu mũi.

Ngay sau phẫu thuật
- Sưng, bầm quanh mũi và mắt, nghẹt mũi là thường gặp trong những ngày đầu; nếu lấy sụn sườn, vùng ngực sẽ đau nhiều hơn mũi.
- Nằm kê đầu cao, chườm lạnh vùng má và quanh mắt theo hướng dẫn, không đè lên sống mũi.
- Không tự nắn chỉnh mũi, tránh va chạm; giữ vệ sinh vết khâu và nơi lấy sụn.
- Dáng mũi cần nhiều tháng mới ổn định, nhất là đầu mũi.
Những nguy cơ đã được nghiên cứu
Nhiễm trùng, lộ và phải tháo vật liệu
Phân tích gộp của Peled và cộng sự (2008) về vật liệu nhân tạo trong phẫu thuật mũi ghi nhận tỉ lệ phải lấy bỏ miếng độn silicone là 6,5%, cao hơn hai loại vật liệu khác được phân tích (3,1%). Các tác giả kết luận vật liệu nhân tạo có tỉ lệ biến chứng chấp nhận được và có thể dùng khi vật liệu tự thân không có sẵn hoặc không đủ.
Tổng quan hệ thống mới hơn của Khatlah và cộng sự (2026) gồm 28 nghiên cứu cho thấy vật liệu nhân tạo (thường là silicone) giúp rút ngắn thời gian mổ nhưng có tỉ lệ nhiễm trùng và lộ vật liệu cao hơn, nhất là khi theo dõi dài hạn. Gộp 10 nghiên cứu với 7.019 người bệnh, nhóm dùng vật liệu tự thân có nguy cơ nhiễm trùng thấp hơn rõ (tỉ số chênh 0,19). Ngược lại, sụn tự thân – nhất là sụn sườn – có nguy cơ cong vênh, đôi khi tiêu một phần, và để lại sẹo ở nơi lấy sụn.
Các nguy cơ khác
- Sống mũi lệch, vật liệu di lệch, lộ viền vật liệu dưới da.
- Da đầu mũi đỏ, mỏng dần – dấu hiệu cần được bác sĩ kiểm tra sớm.
- Co rút bao xơ quanh vật liệu làm mũi ngắn lại, hếch lên.
- Nghẹt mũi kéo dài nếu cấu trúc nâng đỡ đường thở bị ảnh hưởng (ít gặp).
- Biến chứng ở nơi lấy sụn: biến dạng nhẹ vành tai, đau và sẹo vùng ngực; hiếm khi tổn thương màng phổi khi lấy sụn sườn.
- Kết quả chưa như mong muốn, có thể cần phẫu thuật chỉnh sửa.
Chuẩn bị trước phẫu thuật
- Điều trị ổn định viêm mũi, viêm xoang, mụn viêm vùng mặt trước khi mổ.
- Khai báo thuốc và thực phẩm chức năng; ngừng các thuốc ảnh hưởng đông máu theo hướng dẫn của bác sĩ – không tự ý ngừng thuốc tim mạch.
- Ngừng hút thuốc lá theo hướng dẫn vì làm chậm lành vết thương và tăng nguy cơ biến chứng.
- Báo cho bác sĩ nếu đã từng nâng mũi, tiêm chất làm đầy hoặc chấn thương mũi.
- Trao đổi rõ dáng mũi mong muốn và lắng nghe giới hạn an toàn mà bác sĩ đưa ra.
Sau phẫu thuật: những dấu hiệu cần báo ngay cho bác sĩ điều trị
Thời gian hồi phục khác nhau ở mỗi người; bác sĩ sẽ hướng dẫn chăm sóc và lịch tái khám. Cần báo bác sĩ điều trị hoặc đến cơ sở y tế sớm nếu có:
- Sốt, mũi sưng nóng đỏ tăng dần, đau tăng dù đã dùng thuốc.
- Chảy dịch đục, có mùi ở vết khâu hoặc trong mũi.
- Chảy máu mũi nhiều, kéo dài.
- Da đầu mũi đỏ, bóng, mỏng dần, thâm tím hoặc thấy lộ vật liệu.
- Sống mũi lệch rõ sau va chạm.
- Nếu lấy sụn sườn: khó thở, đau ngực tăng khi hít sâu (cần đi cấp cứu ngay).
Điều quan trọng nhất
Nâng mũi bằng vật liệu nhân tạo kết hợp sụn tự thân giúp tận dụng ưu điểm của cả hai: vật liệu nhân tạo nâng sống mũi, sụn của chính người bệnh tạo hình và bảo vệ đầu mũi. Đường mở hay đường kín đều có thể cho kết quả tương đương khi được chọn đúng. Vật liệu nhân tạo có nguy cơ nhiễm trùng, lộ hay phải tháo bỏ cao hơn vật liệu tự thân, nên dáng mũi cần nằm trong giới hạn an toàn của da và mô. Mỗi chiếc mũi cần một kế hoạch riêng – hãy được thăm khám và tư vấn trực tiếp trước khi quyết định.
Nguồn hình ảnh
Ảnh trong phòng mổ là ảnh của bác sĩ Phạm Văn Đông và ê-kíp (ảnh minh họa, không có người bệnh, không phải ca nâng mũi cụ thể). Các sơ đồ lấy từ Wikimedia Commons, không phải ảnh người bệnh của bác sĩ Phạm Đông:
- Ảnh chuẩn bị vô khuẩn: bác sĩ Phạm Văn Đông và ê-kíp, ảnh thuộc quyền của bác sĩ.
- Sơ đồ các tiểu đơn vị thẩm mỹ của mũi: Otto Placik, giấy phép CC BY-SA 3.0 – đã dịch chú thích sang tiếng Việt.
- Sơ đồ xương và sụn vách ngăn mũi: Henry Vandyke Carter, Gray's Anatomy (Gray854), phạm vi công cộng (Public domain) – đã dịch chú thích sang tiếng Việt.
Tài liệu tham khảo
- Peled ZM, Warren AG, Johnston P, Yaremchuk MJ. (2008). The use of alloplastic materials in rhinoplasty surgery: a meta-analysis. Plastic and Reconstructive Surgery. DOI: 10.1097/01.prs.0000299386.73127.a7
- Kim IS. (2018). Augmentation Rhinoplasty Using Silicone Implants. Facial Plastic Surgery Clinics of North America. DOI: 10.1016/j.fsc.2018.03.003
- Khatlah ANB, AlKaabba AF, Almari AR và cộng sự. (2026). Outcomes and complications of autologous versus alloplastic grafts in augmentation rhinoplasty: A systematic review of studies from 2000 to 2024. JPRAS Open. DOI: 10.1016/j.jpra.2026.01.031
- Abi Zeid Daou C, Jalkh RM, Semaan ZM, Daou AM. (2025). Outcomes of Open Versus Closed Rhinoplasty, a Systematic Review and Meta-analysis. Plastic and Reconstructive Surgery – Global Open. DOI: 10.1097/GOX.0000000000007047
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ tại cơ sở y tế.
© 2026 ThS.BSCKII Phạm Văn Đông. Nội dung và hình ảnh thuộc bản quyền tác giả. Trích dẫn vui lòng ghi rõ nguồn drphamdong.com kèm đường dẫn bài gốc; không sao chép toàn bài.


