Mục lục bài viết
Phẫu thuật điều trị sụp mi là gì?
Sụp mi (sa mi trên) là tình trạng bờ mi trên nằm thấp hơn bình thường, che bớt lòng đen và có khi che cả đồng tử, làm mắt trông mệt mỏi, buồn ngủ và có thể thu hẹp tầm nhìn phía trên. Người bị sụp mi thường phải nhướng trán, ngửa cằm để nhìn rõ hơn.
Mi trên được nâng chủ yếu nhờ cơ nâng mi trên, bám vào sụn mi qua một lớp cân mỏng (cân cơ nâng mi). Theo tổng quan của Bacharach và cộng sự (2021), dạng sụp mi mắc phải hay gặp nhất là do lớp cân này giãn, mỏng hoặc bong khỏi sụn mi theo tuổi; ngoài ra sụp mi còn có thể do bệnh của cơ, của thần kinh, do khối u đè nặng hoặc do chấn thương. Các nghiên cứu dân số được tổng hợp trong bài ghi nhận tỉ lệ sụp mi ở người trưởng thành khoảng 4,7–13,5% và tăng dần theo tuổi; ở Hàn Quốc, tỉ lệ này là 5,4% ở nhóm 40–49 tuổi và 32,8% ở nhóm từ 70 tuổi trở lên.
Theo danh mục kỹ thuật của Bộ Y tế (Thông tư 23/2024/TT-BYT), nhóm điều trị sụp mi gồm nhiều kỹ thuật, trong đó có phẫu thuật gấp cơ nâng mi trên điều trị sụp mi và phẫu thuật treo mi bằng cân tự thân điều trị sụp mi. Việc chọn kỹ thuật phụ thuộc chủ yếu vào sức co của cơ nâng mi.
Cần hiểu đúng: không phải mắt "nặng, híp" nào cũng là sụp mi. Da mi trên thừa chùng xuống hoặc cung mày sa có thể làm mắt trông như sụp nhưng cơ nâng mi vẫn bình thường (sụp mi giả) – khi đó tạo nếp mí hay treo cung mày mới là hướng xử lý. Ngược lại, nếu mắt sụp thật mà chỉ cắt da, tạo nếp mí thì mắt vẫn không mở to hơn.
Ai có thể phù hợp?
Việc chỉ định luôn dựa trên thăm khám trực tiếp. Một số tình huống thường được bác sĩ xem xét:
- Bờ mi trên che lòng đen nhiều, mắt mở nhỏ, phải nhướng trán hoặc ngửa cằm khi nhìn.
- Sụp mi ổn định theo thời gian, không thay đổi nhiều trong ngày.
- Sụp mi một bên làm hai mắt không cân đối.
- Sụp mi bẩm sinh có cơ nâng mi yếu (thường cần kỹ thuật treo mi vào cơ trán).
- Đã loại trừ hoặc kiểm soát các bệnh lý gây sụp mi cần điều trị nội khoa.
Khi nào cần tìm nguyên nhân trước khi nghĩ đến phẫu thuật?

Sụp mi xuất hiện nhanh, thay đổi trong ngày (nặng hơn về chiều), kèm nhìn đôi, đồng tử hai bên không đều, đau đầu, nuốt nghẹn hoặc yếu cơ cần được khám chuyên khoa mắt – thần kinh trước. Bacharach và cộng sự (2021) nêu các nguyên nhân như liệt dây thần kinh số III, bệnh nhược cơ, hội chứng Horner – những bệnh cần chẩn đoán và điều trị riêng. Đeo kính áp tròng lâu năm cũng được ghi nhận là yếu tố liên quan đến sụp mi mắc phải.
Phẫu thuật diễn ra như thế nào?

Trước phẫu thuật
- Bác sĩ đo mức độ sụp (khoảng cách từ bờ mi đến đồng tử), đo sức co của cơ nâng mi (biên độ mi khi nhìn xuống – nhìn lên), quan sát nếp mí, cung mày, độ khép mi và tình trạng khô mắt.
- Hỏi kỹ thời điểm xuất hiện, diễn tiến trong ngày, các bệnh lý thần kinh – cơ, tuyến giáp, thuốc đang dùng; chuyển khám chuyên khoa khi nghi ngờ nguyên nhân bệnh lý.
- Người bệnh được giải thích rõ về cách thực hiện, khả năng phải chỉnh lại và các tai biến có thể gặp, sau đó ký giấy đồng ý phẫu thuật.
Trong phẫu thuật
Tùy sức co của cơ nâng mi, bác sĩ thường lựa chọn một trong hai hướng:
- Gấp cơ nâng mi trên (cơ còn co tốt hoặc khá): rút ngắn, cố định lại cân cơ nâng mi vào sụn mi, thường qua đường rạch ở nếp mí.
- Treo mi bằng cân tự thân (cơ nâng mi rất yếu): dùng một dải cân của chính người bệnh (thường lấy ở đùi) nối sụn mi với cơ trán, để động tác nhướng trán giúp nâng mi.
Các bước chính:
- Đánh dấu và gây tê: vẽ đường rạch theo nếp mí dự kiến; gấp cơ nâng mi ở người lớn thường gây tê tại chỗ để người bệnh có thể mở mắt trong lúc mổ, giúp bác sĩ chỉnh độ cao bờ mi. Trẻ em hoặc treo mi bằng cân thường cần gây mê.
- Bộc lộ cân cơ nâng mi: rạch da, tách lớp cơ vòng mi và vách ngăn ổ mắt để tìm cân cơ.
- Gấp hoặc treo: khâu gấp cân cơ vào sụn mi; hoặc luồn dải cân tự thân dưới da từ sụn mi lên cơ trán và cố định.
- Kiểm tra độ cao và đường cong bờ mi: so sánh hai bên, điều chỉnh mũi khâu khi cần.
- Tạo nếp mí và khâu đóng: khâu da bằng chỉ nhỏ, có thể kết hợp lấy bớt da thừa.
Thời gian phẫu thuật khác nhau tùy kỹ thuật, mức độ sụp và mổ một hay hai bên; bác sĩ sẽ cho biết cụ thể khi tư vấn.

Ngay sau phẫu thuật
- Chườm lạnh, nằm đầu cao, hạn chế cúi và gắng sức trong những ngày đầu.
- Tra thuốc, mỡ tra mắt theo chỉ định để bảo vệ giác mạc, nhất là khi mắt chưa nhắm kín hoàn toàn.
- Sưng, bầm và cảm giác cộm thường giảm dần trong vài tuần; độ cao bờ mi cần thời gian mới ổn định.
Quy trình cụ thể có thể khác nhau tùy tình trạng từng người bệnh.
Những nguy cơ đã được nghiên cứu
Chỉnh chưa đủ, chỉnh quá mức và phải mổ lại
Theo Bacharach và cộng sự (2021), các nguy cơ gồm chảy máu, bầm tím, nhiễm trùng, sẹo, nếp mí bất thường, chỉnh chưa đủ hoặc quá mức và hai bên không đều. Một phân tích 1.519 người bệnh được dẫn trong bài ghi nhận 8,7% cần phẫu thuật chỉnh lại, chủ yếu vì chỉnh chưa đủ hoặc quá mức.
Tổng quan hệ thống của Karam và cộng sự (2023) gồm 7 nghiên cứu với 1.038 mi mắt cho thấy kỹ thuật gấp cân cơ nâng mi qua đường da cho kết quả nâng mi tương đương kỹ thuật cắt cơ Müller qua kết mạc (đi từ mặt trong mi, dùng cho sụp nhẹ, cơ nâng mi tốt), nhưng tỉ lệ chỉnh quá mức và mổ lại cao hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chọn kỹ thuật phù hợp với từng mức độ sụp.
Hở mi, khô mắt sau mổ
Khi mi được nâng cao, mắt có thể nhắm chưa kín (nhất là lúc ngủ), dễ khô và tổn thương giác mạc – đặc biệt sau treo mi vào cơ trán. Người có sẵn khô mắt cần được đánh giá kỹ trước mổ.
Sụp mi một bên: bên còn lại có thể sụp theo
Ở người sụp mi một bên, mắt bên kia có thể đang được "kéo cao bù". Sau khi nâng bên sụp, bên còn lại có thể hạ xuống và cần xử lý thêm (Bacharach và cộng sự, 2021).
Treo mi vào cơ trán: chọn vật liệu nào?
Tổng quan Cochrane của Rosenberg và cộng sự (2019) gồm 3 thử nghiệm với 160 người bệnh sụp mi bẩm sinh, so sánh cân tự thân lấy ở đùi với các vật liệu nhân tạo. Dữ liệu còn ít nên chưa xác định được vật liệu tối ưu; tái sụp, nhiễm trùng hay phải lấy bỏ vật liệu đều có thể gặp ở các nhóm.
Chuẩn bị trước phẫu thuật
- Khám mắt đầy đủ: thị lực, khô mắt, khả năng nhắm mắt; khám chuyên khoa khi nghi sụp mi do bệnh lý.
- Kiểm soát huyết áp, đường huyết và các bệnh mạn tính.
- Khai báo và ngừng các thuốc, thực phẩm chức năng ảnh hưởng đông máu theo hướng dẫn của bác sĩ – không tự ý ngừng thuốc tim mạch.
- Ngừng hút thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ; tạm ngừng đeo kính áp tròng theo dặn dò.
- Trao đổi rõ kỳ vọng: mục tiêu là cải thiện độ mở mắt và sự cân đối, không phải mắt "to nhất có thể".
Sau phẫu thuật: những dấu hiệu cần báo ngay cho bác sĩ điều trị
Thời gian hồi phục khác nhau ở mỗi người; bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể về chăm sóc mắt và tái khám. Cần báo bác sĩ điều trị hoặc đến cơ sở y tế sớm nếu có:
- Đau nhức tăng dần quanh mắt, mi sưng căng cứng, mắt lồi ra (cần đi cấp cứu ngay).
- Nhìn mờ, giảm thị lực, nhìn đôi (cần đi cấp cứu ngay).
- Mắt đỏ, đau rát, chảy nước mắt nhiều, cảm giác có dị vật – dấu hiệu giác mạc bị khô hoặc tổn thương.
- Sốt, vết mổ sưng đỏ, chảy dịch đục; với treo mi bằng cân, theo dõi cả vết mổ ở đùi.
Điều quan trọng nhất
Phẫu thuật điều trị sụp mi chỉ đạt kết quả tốt khi chẩn đoán đúng: phân biệt sụp mi thật với da mi thừa hay sa cung mày, tìm nguyên nhân bệnh lý khi cần, rồi chọn kỹ thuật phù hợp với sức co của cơ nâng mi. Ngay cả khi làm đúng, vẫn có khả năng phải chỉnh lại độ cao bờ mi. Mỗi người có tình trạng khác nhau – hãy được thăm khám và tư vấn trực tiếp trước khi quyết định.
Nguồn hình ảnh
Ảnh trong phòng mổ là ảnh của bác sĩ Phạm Văn Đông và ê-kíp (không có người bệnh trong ảnh). Các hình minh họa còn lại lấy từ Wikimedia Commons, không phải ảnh người bệnh của bác sĩ Phạm Đông:
- Ảnh chuẩn bị vô khuẩn trong phòng mổ: bác sĩ Phạm Văn Đông và ê-kíp, ảnh thuộc quyền của bác sĩ.
- Sơ đồ mặt cắt dọc ổ mắt: Henry Vandyke Carter, Gray's Anatomy (Gray891), phạm vi công cộng (Public domain) – đã dịch chú thích sang tiếng Việt.
- Ảnh sụp mi do nhược cơ: Kurukumbi M, Weir RL, Kalyanam J, Nasim M, Jayam-Trouth A (Journal of Medical Case Reports, 2008), giấy phép CC BY 2.0 – đã cắt, chỉ giữ một phần ảnh vùng mắt.
Tài liệu tham khảo
- Bacharach J, Lee WW, Harrison AR, Freddo TF. (2021). A review of acquired blepharoptosis: prevalence, diagnosis, and current treatment options. Eye. DOI: 10.1038/s41433-021-01547-5
- Karam M, Alsaif A, Abul A, Alkhabbaz A, Alotaibi A, Shareef E, Behbehani R. (2023). Muller's muscle conjunctival resection versus external levator advancement for ptosis repair: systematic review and meta-analysis. International Ophthalmology. DOI: 10.1007/s10792-023-02633-1
- Rosenberg JB, Andersen J, Barmettler A. (2019). Types of materials for frontalis sling surgery for congenital ptosis. Cochrane Database of Systematic Reviews. DOI: 10.1002/14651858.CD012725.pub2
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ tại cơ sở y tế.
© 2026 ThS.BSCKII Phạm Văn Đông. Nội dung và hình ảnh thuộc bản quyền tác giả. Trích dẫn vui lòng ghi rõ nguồn drphamdong.com kèm đường dẫn bài gốc; không sao chép toàn bài.


